The perfect circle

Een bijzondere uitspraak van het IJslandse parlementslid en hacker Brigitta Jóhnsdóttir: “Ik weet dat ik bespioneerd word vanwege mijn betrokkenheid bij Wikileaks en Snowden. Ik kan er niets tegen doen omdat het zo alomvattend is. En het ergste is dat iedereen die me belt dus ook wordt gevolgd. Iedereen die me schrijft ook.” Zij doet deze uitspraak in de Tegenlicht-documentaire Offline als luxe waarin aandacht wordt besteed aan het ‘permanent online zijn’. Wellicht kunnen we Jóhnsdóttir een dienst bewijzen door haar allemaal een brief te schrijven?

Apple CupertinoFoto: www.quotenet.nl

Volgens Jóhnsdóttir is het internet van een vrijplaats verworden tot een plaats waar grote bedrijven en ook overheden informatie over ons verzamelen en bewaren. Waar we zijn, met wie we contact hebben, waar onze interesses liggen, alles is interessant. En met het ‘internet of things’ zal dat alleen maar meer worden. Interessant voor overheden om onze ‘veiligheid’ in de ‘oorlog tegen het terrorisme’ en voor bedrijven omdat zij die informatie kunnen benutten en verkopen. Of zoals ze het zelf noemen, ons opmaat van dienst te kunnen zijn, onze vragen te beantwoorden voordat we de vraag gesteld hebben (‘anderen die dit boek kochten, kochten ook de volgende boeken’).

Positief? Een hele grote ‘maar’ die goed naar voren komt in het boek De Cirkel van Dave Eggers. Eggers voert dit namelijk tot in het extreme door: totale transparantie, alles wat je doet is openbaar. Het bedrijf ‘The Circle’ staat centraal, een bedrijf gevestigd in een cirkelvormig gebouw… . Het heeft iets ontwikkeld waardoor alle gezeur met wachtwoorden overbodig is. Het bedrijf wordt hierdoor het enige bedrijf dat alle informatie beheert en er flink aan verdient. Het monopoliseert informatie en niet alleen informatie, ook de democratie. Zo ontstaat op het eerste gezicht een blije vrolijke samenleving.

‘The Circle’ is een bedrijf zoals Facebook of Google graag willen zijn. Ook overheden en vooral hun veiligheidsdiensten zouden deze positie graag innemen: de machthebber over informatie. Het alziende oog. Het panopticum van Bentham, de cirkelvormige gevangenis met de bewakers in een toren in het midden.

Hoe past dit in ons vrijheidsbegrip? Je weet dat je altijd wordt bekeken en dat alles wat je doet, zegt en schrijft, wordt gezien. Wat betekent dit voor ons gedrag? ‘Als je niets verkeerd doet, heb je niets te vrezen’, is het obligate en veel gebruikte antwoord op deze angst. Alleen hoe weet je of je niets verkeerd doet? Want wat vandaag niet verkeerd is, kan morgen anders zijn. Woorden kunnen anders worden opgevat dan ze bedoeld zijn. Zou de spontaniteit hiermee verloren gaan?  Als we de Franse filosoof Michel Foucault (zie zijn boek Discipline, toezicht en straf. De geboorte van de gevangenis) mogen geloven, disciplineert ‘gezien worden’. Dat zou jammer zijn, want dan verliest het leven een van de charmes.

Waarom zou het nieuwe Apple hoofdkantoor een cirkelvorm hebben?

2 gedachtes over “The perfect circle

  1. Ik vraag mij af of er iets aan te doen is.

    Kun je je de ophef van vorig jaar nog herinneren waarbij op een terras twee meisjes hevig tekeer gingen tegen de bediening vanwege een ‘haar op het broodje’? Het voorval werd gefilmd, op internet gezet en binnen één dag duizenden malen gedeeld. De meisjes kwamen er niet al te goed vanaf, kregen van alles naar het hoofd en waren het toonbeeld van arrogantie.

    Door de beelden online te zetten lijkt de maker te willen zeggen dat dit gedrag afgekeurd dient te worden. Veel mensen zijn het met hem eens. Dit behoor je niet te doen. Doordat we ons steeds bewuster worden van het feit dat we overal gefilmd worden, denken mensen steeds meer na over wat ze wel en wat ze niet behoren te doen. Daarmee zijn niet alleen de grote media en overheidsinstanties die het panopticum idee van Bentham vervolmaken, maar zijn wij mensen dat zelf. Het interessante is dat we zowel gevangene als toezichthouder zijn. Wellicht een technologische variant van de gulden regel: behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden?

    Het nadeel, zoals je zelf aan schetst. Beelden/data verdwijnen niet. Mocht in de toekomst iets als verkeerd gezien worden, hoe zorg je dan dat oude handelingen in een nieuw daglicht niet alsnog als ‘misdaad’ bestempeld worden?

    Liked by 1 persoon

    1. Dag Niels,
      Inderdaad vervolmaken wij mensen het panopticum zelf. We zijn inderdaad gevangen en toezichthouder en het geraffineerde is dat ik het toezicht op mijzelf, heb uitbesteed aan mezelf. Want van die transparantie gaat een disciplinerende werking uit waardoor je wel twee keer nadenkt voordat je iets doet. Dat heeft een goede kant omdat het onbezonnen daden voorkomt, er zijn zelfs mensen die nog vaker zouden moeten nadenken. Aan de andere kant heeft onbezonnen handelen ook zijn charme. Dat levert juist ook d pareltjes op die het leven de moeite waard maken.

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s