Categorie: filosofie

Hedendaagse ‘Stalins’

‘Een sterfgeval is een tragedie, honderd sterfgevallen is een statistiek’ Een uitspraak die wordt toegedicht aan Sovjetdictator Jozef Stalin. Een uitspraak die ook van toepassing is of lijkt op de manier waarop er naar het vluchtelingenprobleem wordt gekeken. Alleen al door het woord ‘vluchtelingenprobleem’ wordt het een statistisch gebeuren. Zoals een andere beroemde uitspraak waarvan niet duidelijk is wie er het ‘copyright’ op heeft, zijn er: ‘three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics.’ Een uitspraak die in het debat over het vluchtelingenprobleem weer wordt bevestigd.

Stalin_in_July_1941

Foto: Wikimedia Commons

“In de binnenzak van zijn jasje zit een stukje baksteen verwikkeld in twee lagen plastiek. Dat was het enige wat hij kon vastpakken nadat zijn huis in elkaar stortte alsof het uit zand gebouwd was. Zo verschroeiend was de kracht van de bommen. Voor de puinhoop zaten zijn vrouw en kinderen te wenen, maar hij had zoveel pijn dat hij niet kon wenen.” de eerste alinea van een column van Bleri Lleshi op de Belgische site MO.be. “Je bent een mens,” is de titel van de column waarin Lleshi de wereld beschrijft door de ogen van een vluchteling. Aan die column is niets toe te voegen. Niets toe te voegen, maar wel bij aan te vullen. Dat aanvullen doet Sipan Morad in een filmpje op Youtube.

Een column en een filmpje die de vluchtelingenproblematiek terugbrengen tot de kern: het leed van mensen. Mensen die huis en haard hebben moeten verlaten omdat ze hun leven niet meer zeker zijn. Omdat huis, haard en stad er niet meer zijn. Als het grote vluchtelingenprobleem wordt teruggebracht tot het levens verhaal van Sipan dan is de eerste reflex van bijna iedereen om de jongeman te helpen. Zijn het er duizenden, dan wordt het een ander verhaal. Dan raakt het onze gevoelens. Ten minste die van het overgrote deel van ons. Alleen delven die duizenden individuele verhalen vol leed, het onderspit tegen de derde soort leugen, de statistiek.

Aan Stalin die ik eerder aanhaalde wordt ook de volgende uitspraak toegedicht: ‘Vermoord één man en je bent een moordenaar, vermoord er een heleboel en je bent een held.’ Een uitspraak die ook van toepassing is op het vluchtelingendebat. Immers worden de politici die het strengste zijn, die er alles aan doen om vluchtelingen te weren en zo wellicht bijdragen aan de dood van velen, niet als hedendaagse ‘Stalins’ vereerd? En worden de mensen die vluchtelingen uit zee vissen en redden van de verdrinkingsdood daarentegen niet als criminelen weggezet?

 

On door Ballonnendoorprikkerinfilosofie, geschiedenis, politiek, statistiek, vluchtelingencrisis1 reactie

Migranten en miljarden

“Het investeren in de noden van wat je de ‘Europa-gangers’ zou kunnen noemen, en het negeren van de noden van de thuisblijvers, is vanuit een echt humanitair engagement discriminatie. Je maakt namelijk een onderscheid dat ongeoorloofd is. Dat is de definitie van discriminatie: het maken van een ongeoorloofd onderscheid.” Aldus Paul Cliteur, de baas van het wetenschappelijk bureau van het Forum voor Democratie bij ThePostOnline. “Het geld dat je zou willen besteden aan humanitaire hulp, zou je dan ook niet moeten investeren in diegenen die de Middellandse Zee over willen, maar in de armen die in hun land blijven. Pas dan lever je echte humanitaire hulp.” Ik ben het met Cliteur eens dat we moeten investeren in de mensen die in die landen achterblijven. Toch rammelt er iets aan zijn redenering.

Kiinamalexpress

Foto: Wikipedia

Cliteur onderbouwt zijn betoog met een filmpje waarin een man de effecten van migratie uitlegt. Cliteur: “Over deze discussie is de laatste tijd heel wat inkt gevloeid, maar zelden is het zo helder uiteengezet dat zelfs ik het kan begrijpen.” Die man beweert dat de wereld, en vooral de landen waar de migranten vandaan komen, beter af is als het miljoen migranten die jaarlijks naar de VS komen, thuis zouden blijven. Dat zijn namelijk de mensen die in die landen het verschil kunnen maken. Door weg te trekken wordt dat verschil niet gemaakt. Bovendien is dat miljoen een druppel op een gloeiende plaat die jaarlijks met meer dan tachtig miljoen mensen toeneemt. Conclusie van de man en van Cliteur, stop de migranten en investeer in de landen van herkomst. Met dat laatste ben ik het eens, alleen ontbreekt dat investeren in die landen op de agenda van het Forum voor Democratie.

Zou het niet kunnen dat juist het toelaten van die migranten leidt tot die investering in de landen van herkomst? Een interessante vraag. “Volgens officiële cijfers van de Wereldbank sturen migranten jaarlijks rond de 8 miljard euro vanuit Nederland naar hun thuisland,” zo publiceerde De Nederlandsche Bank  in 2013. En waarschijnlijk is het nog veel meer omdat: “Zij niet alleen geld naar familie en vrienden in hun thuisland overmaken via officiële financiële instellingen, zoals een bank of een geregistreerd geldtransactiekantoor, maar dat zij ook regelmatig gebruik maken van informele kanalen, zoals het meegeven van geld aan familie of kennissen die afreizen naar het thuisland, het zelf meenemen van geld tijdens een vakantie, of het opnemen van geld uit een geldautomaat wanneer men zelf in het buitenland is.” Daar steekt de ontwikkelingshulp, in 2018 ongeveer 2,5 miljard, schril bij af. 

Die 8 miljard gaan rechtstreeks naar mensen. Die 2,5 miljard kennen een strijkstok. Die 8 miljard komen alleen maar uit Nederland. Zouden het miljoen migranten dat per jaar de VS binnenkomen niet ook geld sturen? En de migranten in Duitsland, Denemarken, Engeland of welk ander land? Iets om over na te denken. 

On door Ballonnendoorprikkerineconomie, filosofie, migranten, vluchtelingencrisis3 reacties

‘Inschepingsplatform’

Kinderen scheiden van hun ouders. Omdat de protesten te groot werden, lijkt Trump er nu van af te zien. Niet omdat het moreel niet door de beugel kan, maar omdat het stemmen kost. Het hield de media de afgelopen week goed bezig. Op hetzelfde moment protesteert de Duitse partij CSU tegen het Duitse vluchtelingen- en migrantenbeleid. Dat moet strenger zo vindt de partij. In Italië gooit de nieuwe regering ook haar grenzen dicht en weert boten met vluchtelingen en migranten. Dit weekend is er zelfs een speciale ‘mini-top’ van de Eu-leiders over het onderwerp en daar ligt een ‘plan’ voor en centraal erin staan ‘ontschepingsplatforms’.

Distressed persons are transferred to a Maltese patrol vessel.

Foto: Wikimedia Commons

“Het idee is om economische migranten van vluchtelingen te scheiden op ‘ontschepingsplatforms’ buiten de Europese Unie (EU), bijvoorbeeld in Tunesië. Hoewel er veel juridische haken en ogen aan zitten, is er voor dit plan brede steun in Europa. Ook het Nederlandse kabinet is voor.”  Zo is bij Elsevier te lezen. Geruststellend vervolgt met: “Het wordt geen Guantánamo Bay, de Amerikaanse marinebasis op Cuba waar mogelijke Al-Qa’ida-strijders en Taliban-aanhangers vastzitten, maar een veilige plek vanwaaruit mensen die recht hebben op bescherming kunnen worden herplaatst in Europa door de VN-organisaties IOM en UNHCR, zegt Avramopoulos. ‘Het Vluchtelingenverdrag van Genève is onze leidraad.’ Voor economische migranten wordt volgens hem een ‘waardige terugkeer’ geregeld.”

Geen Guantánamo en ‘waardige terugkeer’ dat klinkt mooi. Maar toch, waarom zal een ‘waardige terugkeer’, een goede opvang en goede scheiding van vluchtelingen en migranten vanuit die ‘platforms’ buiten de EU wel lukken? Nu liggen die ‘ontschepingsplatforms’ binnen Europa, is de scheiding van migrant en vluchteling lastig en een waardige opvang en behandeling ver te zoeken, zie kamp Moria op Lesbos, waarom zou buiten de EU wel lukken wat binnen de EU niet lukt? Waarom zou een derde land, zoals Tunesië, zo’n ‘ontschepingsplatform’ op haar grondgebied accepteren terwijl de Europese landen ze niet op hun grondgebied willen hebben?

Als dit de kant is waar Europa, haar leiders en politici op willen, wordt het dan niet tijd voor een ‘inschepingsplatform’? Een platform waar Europa al die hoogdravende waarden, die migranten toch echt moeten accepteren willen ze integreren, op de boot kan zetten. Die hoogdravende christelijke waarden van medemenselijkheid en die universele rechten van de mens als een dobberende ‘Aquarius’ met waarden en mensenrechten die nergens meer welkom zijn.

 

On door Ballonnendoorprikkerincultuur, Europa, filosofie, geschiedenis, politiek, vluchtelingencrisis3 reacties

Königsberg

Het Wereldkampioenschap voetbal is bezig in Rusland en ondanks de afwezigheid van Nederland zit ik toch geregeld voor de televisie. Nu zat ik de eerste wedstrijd van België te bekijken met Panama als tegenstander. De wedstrijd van de Belgen werd gespeeld in Sochi. Andere wedstrijden in Moskou, Samara, Saransk, Nizjni Novgorod, Sint Petersburg, Kaliningrad, Rostov, Volgograd, Jekaterinenburg en Kaliningrad.

Russland, Kesselschlacht Stalingrad

Foto: Wikipedia

Als we een jaar of dertig teruggaan in de tijd dan zouden een paar steden een andere naam hebben. Sint Petersburg heette Leningrad vernoemd naar de bijnaam van de leider van de communistische revolutie, Lenin. Lenins werkelijk naam was Vladimir Iljitsj Oeljanov. De stad Oeljanovsk is nog steeds naar hem vernoemd, die stad heette tot 1924 Simbirsk. Nizjni Novgorod heette Gorki, vernoemd naar roman- en toneelschrijver Maxim Gorki en tevens goede vriend van Lenin. Gorki’s echte naam was Aleksej Maksimovitsj Pesjkov.

Volgograd heette nog Stalingrad, een naam die het dankte aan Lenins opvolger en erkend tiran Stalin. Mocht het in het schema passen en zo uitkomen, dan zou een wedstrijd tussen Rusland en Duitsland in deze stad met een blik op geschiedenis en flink wat overdrijving de ‘tweede slag om Stalingrad’ genoemd kunnen worden. Stalins werkelijke naam was trouwens Jozef Dzjoegasjvili.

Komen we bij Jekaterinenburg, de stad die centraal in het Oeralgebergte ligt. Een industriestad met zo’n anderhalf miljoen inwoners. De laatste Tsaar en zijn familie werden in deze stad opgesloten alvorens dat ze werden vermoord. Alleen heette de stad dertig jaar geleden Sverdlovsk, genoemd naar Jakov Sverdlov. ook niet zijn eigen naam, hij werd geboren als Yankel Solomon, zoon van een joodse arbeider. 

De andere steden hebben dezelfde naam als dertig jaar geleden. Niets bijzonders toch? Nou, eigenlijk wel. Tenminste voor wat betreft Kaliningrad. Die stad is vernoemd naar een van de kameraden van Lenin, Michail Kalinin. Alle grote steden vernoemd naar communisten, hebben hun oude naam terug, behalve Kaliningrad. Vreemd? Nou, eigenlijk niet. De stad heet sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog Kaliningrad. Daarvoor was de stad Duits en heette Königsberg. De stad van een van de grootste Duitse denkers Immanuel Kant. Zou dat de reden zijn dat de communist Kalinin nog steeds naamgever is van deze stad?

 

On door Ballonnendoorprikkerinfilosofie, geschiedenisEen reactie plaatsen

Vrouwelijke waarden

In het Parool roepen Minka Bos en Gwendel Kusters het Amsterdams college op tot een andere manier van besturen. “Vijf vrouwelijke wethouders telt het nieuwe college van Amsterdam sinds woensdag 30 mei, een ambitieus coalitieakkoord belooft grote veranderingen voor de hoofdstad. Om deze verandering duurzaam te realiseren is het nodig te gaan werken vanuit andere waarden: vrouwelijke waarden.” Beide dames zijn ervaringsdeskundige en weten: “hoe eng het is om op te staan en op een andere manier leiding te geven.” Nu heb ik in mijn leven al heel wat leidinggevenden meegemaakt en ieder van hen had een andere manier van leidinggeven. Wat zijn die vrouwelijke waarden?

meditate-1851165_960_720

Foto: Pixabay

“Kusters heeft als voormalig directeur bij Rijkswaterstaat sterke zelfsturende teams opgebouwd, gebaseerd op onderling vertrouwen. Is het opbouwen van zelfsturende teams die hun samenwerking baseren op vertrouwen, vrouwelijk? Het citaat gaat verder: “Meditatie werd onder haar leiding onderdeel van de besluitvorming.”  Ik moet hierbij denken aan een vrouwelijke leidinggevende waarmee ik van doen had. Zij stuurde de hele afdeling op ‘kleur en kleding’ advies. Het enige effect dat ik zag, was dat de adviseuse waarnaar werd verwezen, flink wat kleren verkocht. Ik heb hier niet aan meegedaan omdat ik liever mezelf ben dan iets wat iemand anders in mij ziet. 

Bezorgd spreken de auteurs dat: “Als de hiërarchische, ‘mannelijke’ manier van gesprek voeren en besturen leidend blijft zal de verandering slechts inhoudelijk en kortstondig zijn, en draait het enkel om het naleven en volgen van een coalitieakkoord en partijprogramma’s.” Ik vind het prachtig als iemand baat heeft bij meditatie en dat een onderdeel maakt van zijn of haar manier van werken en het nemen van besluiten. Als het een onderdeel wordt van …, dan wordt het opgelegd en dat duidt toch echt op hiërarchische verhoudingen.

De auteurs pleiten voor meer gevoel: “Het uiterlijke weten, (de feiten, de wetenschap, de onderzoeken), zijn alom vertegenwoordigd voordat er een besluit wordt genomen. Maar kunt u ook voelen wat een besluit met u en de stad zal doen?” Ik kan me een voorstelling maken wat iets met mensen doet en dat kan heel verschillend zijn, Daarvoor hoef je geen vrouw te zijn. Maar voelen wat iets met de stad doet? Net zoals je geen vrouw hoeft te zijn om het: “ het gesprek op andere wijze durven voeren en ruimte geven aan de ontwikkeling van eigen intuïtie en die te allen tijde durven volgen.”

De beste leidinggevenden die ik heb meegemaakt, leken juist geen leiding te geven. Ze stuurden me niet naar een kleur en kledingadviseur of ‘dwongen’ me niet tot meditatie of andere ‘hobby’s’ waar zij profijt van hadden. De beste leidinggevenden gaven mensen de ruimte om zichzelf te zijn en maakten zo gebruik van ieders sterke punten. Het enige wat ze zelf deden was ervoor zorgen dat de sterke punten van de een de mindere van de ander compenseerden zodat er een compleet team ontstond. 

On door Ballonnendoorprikkerincultuur, filosofie, politiekEen reactie plaatsen

Vlucht(eling)

In het Commentaar van de Volkskrant roept Carlijne Vos de landen van Europese Unie op om: “over hun eigen schaduw heen te springen. In het belang van het voortbestaan van de Europese eenheid zullen lidstaten nationale belangen moeten parkeren om een duurzaam migratiebeleid te ontwikkelen.” Volgens Vos moet het doel zijn: “een eind te maken aan de ongecontroleerde migratie over de Middellandse Zee, die al duizenden mensen het leven heeft gekost, smokkelaars miljarden aan inkomsten heeft opgeleverd en de EU tot op het bot heeft verdeeld.” Ik moest denken aan de overleden Zweedse professor Hans Rosling.

Hans Rosling

Foto: Flickr

Stel ik ben een Ethiopiër, ik wil de vervolging en ellende in mijn land ontvluchten en naar Nederland. Waarom zou ik dan via bijvoorbeeld de Sahara die naar Libië leidt, vervolgens met een gammel bootje de Middellandse zee proberen over te steken om dan via nog enkele landen naar Nederland te reizen? Waarom zou ik dat doen wetende dat ik, als ik in Italië als vluchteling wordt geregistreerd, ik eigenlijk niet meer naar Nederland kan omdat ik op basis van de Dublin-afspraken dan in Italië moet blijven. Waarom zou ik dat doen en meer dan € 5.000 spenderen aan deze reis? Waarom zou ik dat doen als een vliegticket vanaf Addis Abeba nog geen € 500 kost? Waarom zou ik dat doen als ik met dat vliegtuig een halve dag later veilig en wel in Nederland ben en ook nog een kilootje of 45 aan bagage mee kan nemen? 

Rosling geeft het antwoord: EU Directive 2001/51/EC. Die luidt: “Member States shall take the necessary steps to ensure that the obligation of carriers to return third country nationals provided for in the provisions of Article 26(1)(a) of the Schengen Convention shall also apply when entry is refused to a third-country national in transit if the carrier which was to take him to his country of destination refuses to take him on board.” Doen ze dat wel dan moet de vliegmaatschappij de persoon op eigen kosten terugbrengen en vervolgens nog een boete kunnen krijgen. Dat maakt dat luchtvaartmaatschappijen iedereen zonder het juiste visum al bij de incheckbalie tegenhouden, bang voor de extra kosten. Deze regeling bepaalt ook dat dit niet geldt voor vluchtelingen, maar dat kunnen de medewerkers aan de incheckbalie niet beoordelen dus houden ze iedereen tegen.  

Opheffen van die regeling maakt dat vluchtelingen het vliegtuig kunnen pakken en naar het land van hun voorkeur kunnen vliegen. Ik als Ethiopiër naar Nederland, of Zweden, Duitsland of België. Opheffen van die richtlijn maakt de mensensmokkelaars brodeloos. Maakt die hulpacties op de Middellandse zee overbodig. Maakt dat Griekenland en Italië worden ontlast. Opheffen van die richtlijn maakt dat ieder land grenst aan het conflictgebied. Wel zo eerlijk?

On door Ballonnendoorprikkerinfilosofie, geschiedenis, vluchtelingencrisisEen reactie plaatsen

Kennis opdoen

In de Volkskrant pleiten achtentwintig hoogleraren voor de hervorming van de Nederlandse veehouderijsector. Terecht vragen zij aandacht voor de negatieve kanten van de intensieve veehouderij voor de volksgezondheid, dierenwelzijn, aantasting van het milieu, verspilling van hulpbronnen en de bijdrage aan de temperatuurstijging via broeikasgassen. Als al die schade zou worden doorberekend, dan: “is het rendement van de veehouderij zelfs negatief. TNO berekende dat de toegevoegde waarde van de varkenshouderij 2,7 miljard euro is, terwijl de maatschappelijke kosten door belasting van natuur en milieu 4 miljard bedragen.” Dat moet anders, daar is de Ballonnendoorprikker het mee eens. 

varkens

Foto: Wikimedia Commons

Hun voorstel: “Progressieve belastingen op geïmporteerd veevoer, kunstmest, antibiotica, en chemische bestrijdingsmiddelen zijn hiervoor krachtige instrumenten. Dit zal leiden tot een verhoging van de prijs van voedsel dat op een vervuilende manier is geproduceerd, met als gevolg een verdere verschuiving in het koopgedrag van consumenten in de richting van minder vlees en meer verantwoord geproduceerd voedsel.” Tot schaarste zal dit niet leiden: “Tekorten aan vlees en melk zullen niet optreden, omdat de sector nu vooral voor de exportmarkt produceert.” Bovendien: “de nieuwe kennis die we opdoen over duurzame productiewijzen kan een geweldig exportproduct zijn.” Laten we hier eens wat dieper over nadenken.

Als Nederland die belastingen doorvoert dan nemen de kosten voor de veehouder toe. Zou dat het koopgedrag van de consument verschuiven in de door de hoogleraren gewenste richting? Of zou het ertoe leiden dat de veehouderij zich uitbreidt in een land waar die belastingen niet worden geheven? Vlees en melk die daar dus goedkoper kunnen worden geproduceerd? Vlees en melk die geëxporteerd worden naar Nederland alwaar het de consument verleidt door de lagere prijs dan eventueel resterend Nederlands vlees? 

Volgens de hoogleraren gaat dat niet gebeuren en is dit een zwak tegenargument: “die andere landen hebben zich eveneens gecommitteerd aan het klimaatakkoord.” Maar beste hoogleraren, dat wil nog niet zeggen dat zij dezelfde maatregelen gaan nemen. Wellicht liggen in die landen andere maatregelen om aan de akkoorden te voldoen veel meer voor de hand. Een van de belangrijke vlees-producerende landen, de VS, heeft zich trouwens teruggetrokken uit dat akkoord.  

Laten we nu eens aannemen dat andere landen precies dezelfde maatregelen nemen, zouden er dan echt geen tekorten aan vlees en melk optreden? Inderdaad produceert Nederland voor de exportmarkt en dan zal er minder te exporteren zijn. Spiegelbeeld hiervan is dat er voor andere landen minder te importeren is. Zou dat niet tot schaarste kunnen leiden? Tot schaarste en vervolgens hogere prijzen die er ook in Nederland voor kunnen zorgen dat melk en vlees onbetaalbaar worden? 

Gelukkig kunnen we dan die opgedane kennis nog exporteren. Of toch niet? Andere landen doen immers dezelfde kennis op.

On door Ballonnendoorprikkerineconomie, filosofieEen reactie plaatsen

Staatsgodsdienst

Het schijnt dat er een juridische jihad woedt in Nederland. Tenminste als we emeritus hoogleraar Kees de Lange moeten geloven. “Het ontbreken van een heldere definitie van godsdienst leidt in de praktijk van vandaag tot onduidelijkheid en tot de onweerstaanbare neiging, met name in moslimkringen, om voor hun religieuze ideologie via de rechter steeds meer ruimte af te dwingen. De juridische jihad is een beproefde methode geworden om religieus-ideologische provocatie vorm te geven, en niet zonder succes.” Zo schrijft De Lange op de site Opiniez. Via de rechter afdwingen? Als de rechter beoordeelt dat iets conform de wet is, wordt het dan via de rechter afgedwongen? Heeft de wetgever die ruimte dan niet al geboden?

573px-Cathars_expelled

De verbanning van de Katharen. Illustratie: Wikipedia

De Lange lijkt nog meer ‘spoken’ te zien: “De seculiere samenleving komt daarbij steeds meer onder druk te staan. Zo wordt het uitoefenen van godsdienstige uitingen in de publieke ruimte steeds vaker gedoogd.” Godsdienstige uitingen in de publieke ruimte zijn altijd al toegestaan. Dat is niets nieuws. Je mag met een enorm kruis om je nek lopen. Er staan ‘huizen’ voor de verschillende goden in de publieke ruimte. In Maastricht werd laatst weer een zoveel jaarlijkse processie gehouden en als je wilt kunt je in de openbare ruimte tot elke god bidden die je maar wilt. Dat is niets nieuws.

De Lange gaat verder er: “…  worden in door de belastingbetaler bekostigde gebouwen ruimten voor godsdienstige rituelen ingericht.” Dat er in verschillende openbare gebouwen ‘stilteruimtes’ worden ingericht is ook niets nieuws. Dit past allemaal bij een samenleving die eenieder de ruimte biedt om een eigen leidraad in het leven te kiezen. Niets nieuws onder de zon. Vroeger had bijna ieder ziekenhuis, net als trouwens iedere middelbare school, in het zuiden een kapel. In het noorden hadden ze ook vast allemaal een gebedsruimte.

Sterker nog, er zijn nu nog gemeenten waar het een stapje verder gaat. Waar de raadsvergadering met een gebed begint en bijbels in vergaderzalen liggen. Nog sterker, god komt in de aanhef van iedere wet voor en het wordt nog steeds geaccepteerd dat volksvertegenwoordigers zich op god beroepen als ze worden ingezworen. 

Het enige ‘nieuwe’ is dat een andere religie hier ook gebruik van maakt. De Langes bezwaar richt zich op die hier redelijk nieuwe godsdienst, de islam. Die religie is volgens De Lange: “een staatsgevaarlijke haatdragende ideologie met bijbehorende vijfde colonne.” Een godsdienst die ons, zo beweert De Lange: “terug zal voeren naar de irrationele ideologische Middeleeuwen.” Zou het definiëren van godsdienst, de komst van die ‘ideologische Middeleeuwen’, als ze al komen, tegengaan? Of is het juist een stap in de richting van die ‘ideologische Middeleeuwen’ omdat er zo ‘staatsgodsdiensten’ ontstaan en de overheid, net als vroeger de landheer, bepaalt wat er geloofd moet worden?

On door Ballonnendoorprikkerinchristendom, filosofie, geschiedenis, islam, religieEen reactie plaatsen

Goed en kwaad

“Het socialisme gaat namelijk uit van het idee dat de mens van nature goed is. Maar dat is helemaal niet zo. De mens is een egoïst, die tot alle kwaad geneigd is.” Die zin uit het betoog van Willem Melching over het socialisme, citeerde ik gisteren. Die zin liet mij niet los. De mens is een egoïst die tot het kwade geneigd is. Melching stapt hiermee in de voetsporen van Thomas Hobbes die hier in zijn boek Liviathan ook vanuit gaat. Volgens Hobbes was de het leven van de mens in de natuurtoestand kort en gewelddadig. Die toestand werd beëindigd toen de mensheid een ‘contract’ sloot met een almachtig heerser. Met dat contract werd vrijheid opgegeven in ruil voor veiligheid. 

liviathan

Illustratie: Flickr

Een beeld dat bevestigd lijkt te worden als we mensen zien plunderen na  rampen als er even geen gezag is. Maar toch, tegenover die vele bevestigingen van de theorie, zien we ook tal van en wellicht net zoveel voorbeelden van mensen die elkaar helpen in nood. Om die te vinden moet je wel wat meer moeite doen. Goed nieuws haalt de krant immers vaak niet. Als we de filosoof Karl Popper en zijn falsificatie-principe volgen, dan moeten we concluderen dat de uitspraak dat de mens een egoïst is en geneigd tot het kwaad, niet waar is. Voor het omgekeerde, dat de mens geneigd is tot het goede, geldt hetzelfde. Er zijn immers voldoende voorbeelden die het tegendeel aantonen. 

Leidt dit dan tot de conclusie dat de mens zowel tot het goede als het kwade is geneigd? Dat de mens afhankelijk van de persoonskenmerken en/of de omstandigheden acteert en dat die actie goed of kwaad kan zijn? En sterker nog, dat het soms erg lastig is om een bepaalde daad te beoordelen? 

Neem de plunderaar van een supermarkt na bijvoorbeeld een tropische storm. De plunderaar vernielt een ruit, gaat naar binnen en komt met water en voedsel naar buiten. Vervolgens gaat de persoon terug naar de plek waar zijn huis stond en deelt het water en eten met zijn familie en buren. Zij hadden niets meer te eten en drinken. Hoe beoordelen we de daad van de persoon. Zien we de persoon plunderen dan zien we bevestigd dat de mens geneigd is tot het kwaad. Zien we het delen, dan zien we een mens die het goede doet.

Voldoende aanleiding om op te passen met theorieën, beleid en besluiten die worden gebaseerd op de uitspraak dat de mens geneigd is tot het kwade. Net zoals we ook moeten oppassen met theorieën, beleid en besluiten die gebaseerd zijn op de uitspraak dat de mens is geneigd tot het goede.

On door Ballonnendoorprikkerinfilosofie1 reactie

Overheid, economie en samenleving

“Het socialisme is niet een goed plan dat slecht wordt uitgevoerd, het is gewoon een heel slecht plan,” zo betoogt Willem Melching in de Volkskrant. Socialisten maken, volgens Melching, twee denkfouten. Als eerste dat het kiezen voor collectief bezit en planning: “vanzelf een rationele en rechtvaardige maatschappij,” oplevert. De tweede denkfout: “Het socialisme gaat namelijk uit van het idee dat de mens van nature goed is. Maar dat is helemaal niet zo. De mens is een egoïst, die tot alle kwaad geneigd is.” Naast die structurele fouten zien socialisten ook de rol van crises in het kapitalisme verkeerd: “het kapitalisme verkeert in een permanente crisis. Maar daarom blijft het functioneren, daarom blijft het zich aanpassen en daarom wordt de mensheid elk jaar weer een beetje rijker en een beetje gezonder en een beetje knapper.” Melching sluit af met de opmerking dat: “Wie na 1989 nog steeds pleit voor meer planning en meer overheid in de economie moet wel een geweldig bord voor zijn kop hebben.”

bord voor de kop

Foto: Flickr

Bij deze solliciteer ik naar dat bord. Niet omdat ik pleit voor een ‘socialistische samenleving, maar omdat ik pleit voor meer overheidsingrijpen. Meer overheidsingrijpen omdat de mensheid wellicht rijker wordt van die permanente crisis, maar die rijkdom en de schade van die crisis erg slecht worden verdeeld. Zo zijn de banken en hun aandeelhouders na de laatste grote crisis gespaard en is het gelag betaald door de belastingbetalende  Jan met de Pet. Meer overheidsingrijpen dat zich richt op de bescherming van Jan tegen de Shells en Unilevers die via een ‘wetenschappelijk onderzoekje’ een belastingverlaging van anderhalf miljard afdwingen dat door Jan moet worden betaald. 

Meer overheidsingrijpen omdat de markt slecht is in fundamenteel onderzoek. Je weet daarvan immers niet op voorhand of en wanneer het iets gaat opleveren. Alle producten waar de Apple’s, Google’s en andere techgiganten nu mooie sier mee maken, zijn gebouwd op producten die met overheidsgeld zijn ontwikkeld, zoals Mariana Mazzucato laat zien.

Maar vooral meer overheidsingrijpen om de economie een veel minder prominente plek te geven in de samenleving. Veel recentelijk ‘vermarkte’ zaken verhouden zich slecht tot de markt. Neem de zorg, als je je been hebt gebroken, dan ga je niet eerst een marktonderzoek doen en offertes opvragen bij verschillende ziekenhuizen. Meer overheidsingrijpen dat ervoor zorgt dat ‘economie’ weer een middel wordt om iets anders te bereiken, een prettige samenleving voor iedereen, en niet het ‘heilige doel’ is.

Als dit een ‘bord voor de kop’ waard is, dan zal ik het met trots dragen.

On door Ballonnendoorprikkerineconomie, filosofie, geschiedenis, liberalisme, neoliberalismeEen reactie plaatsen