Categorie: cultuur

The Meaning of Life

Gisteren schreef ik Les Banlieues en het denken van Loïc Wacquant. Dit in een zoektocht naar verklaringen. Vandaag een andere denker.

Absolute vrijheid leidt niet tot vrijheid voor iedereen, maar tot chaos en onvrijheid voor het grootste deel van de mensen. Absolute vrijheid leidt absoluut tot anarchie en volgens de Spaanse denker  José Ortega y Gasset kan het ook tot stilstand leiden. Ortega y Gasset schreef in de jaren 1929 en 1930 een aantal essays voor de Spaanse krant El Sol. Deze artikelen zijn gebundeld in een boek met als titel De opstand van de massamens. Hij zag wat de positieve en negatieve kanten van die vooruitgang met zich meebracht en die beschrijving is nog verrassend actueel. Wellicht nog actueler dan in de jaren dat Ortega y Gasset de essays schreef.

Meaning of life

Illustratie: marketdiscount.info

De positieve kant bestond, en bestaat nog steeds, uit de toegenomen welvaart en het verhoogde levenspeil. De negatieve kant bestond, en bestaat nog steeds, uit de vanzelfsprekendheid waarmee de huidige mens, de massamens, die situatie en zijn plaats hierin ziet. Die mens heeft voeling met het verleden verloren en realiseert zich niet dat die huidige situatie het resultaat is van hard werken. Hij gaat uit van rechten, erkent geen autoriteit of gezag en vergeet de bijbehorende plichten en verantwoordelijkheden. Het draait om het ik als doel van het leven.

Ortega y Gasset op pagina 166-167: “Het is een fundamenteel onderdeel van de menselijke natuur dat het leven ergens aan moet zijn toegewijd: een glorieuze roeping of een bescheiden onderneming, een reis met een illustere of triviale bestemming. Aan de ene kant is leven iets dat ieder zelfstandig en voor zichzelf moet doen. Aan de andere kant zal mijn leven, als het alleen iets betekent voor mijzelf ik het nergens aan kan dragen, een gammel, futloos en ‘vormloos’ karakter krijgen. … Als ik het egoïstische besluit neem om alleen nog maar voor mijzelf te leven en mij door niemand van dat pad laat brengen, kom ik juist niet meer vooruit en ga ik nergens meer heen, maar blijf ik alleen in cirkels ronddraaien. Het is een innerlijk doolhof waar men eindeloos in blijft verdwalen”.

Zou het niet kunnen zijn dat extremisme, fundamentalisme en terrorisme een manier zijn waarop mensen willen ontsnappen aan het ‘ronddraaien in cirkels’? Dat ze niet het ‘egoïstisch besluit’ willen nemen om alleen voor zichzelf te kiezen? Dat ze meer willen en die ‘glorieuze roeping’ zoeken? En dat er bar weinig ‘glorieuze roepingen’ zijn om uit te kiezen?

On door Ballonnendoorprikkerincultuur, neoliberalisme, polarisatie, terrorismeEen reactie plaatsen

Cultuur

Vasteloavend

(foto: vastelaovendinlimburg.nl)

“De Friese, of Groningse cultuur is anders dan de Brabantse of de Limburgse.” In het commentaar van Dagblad De Limburger van zaterdag 10 oktober 2015, wordt gepleit voor meer vrijheid voor decentrale overheden naar aanleiding van landelijke bemoeienis met de provinciale omroep L1.

Het woord cultuur wordt tegenwoordig veel gebruikt. Onze Nederlandse cultuur staat onder druk door de gestage stroom asielzoekers en economische migranten. Die cultuur moet worden beschermd tegen deze andere culturen en vooral tegen de ‘moslimcultuur’. Maar nu moet blijkbaar ook de Limburgse cultuur (L1) worden beschermd tegen inmenging vanuit Den Haag.

Maar wat bedoelen we dan met ‘cultuur’? Wat moeten we beschermen? Zeker als die cultuur weer uit verschillende culturen lijkt te bestaan. Van Dale geeft drie omschrijvingen waarvan er twee (gewassen verbouwen en bacteriën kweken) hier niet van toepassing zijn. De derde, meest vage wel: “het geheel van geestelijke verworvenheden van een land, volk enzovoort; beschaving: eetcultuur, wooncultuur.”

Vaag omdat niet duidelijk is wat de geestelijke verworvenheden van een groep mensen zijn. Belangrijker, vaag omdat het onbegrensd is. Land, volk en vooral enzovoort zijn zeer vage onbegrensde begrippen want zoals De Limburger schrijft, kan de cultuur zelfs binnen een land verschillen. En als dat mogelijk is, kan de Venlose cultuur dan anders zijn dan de Maastrichtse? En kunnen dan zelfs binnen die steden verschillende culturen bestaan? En heeft zo doorgaand, ieder individu een eigen cultuur? En als dat voor ‘onze cultuur’ opgaat, waarom dan ook niet voor de cultuur van anderen, de moslims bijvoorbeeld? Maar zou het dan ook de andere kant op kunnen: dat er een Europese- of zelfs een wereldcultuur is?

Is cultuur daarmee een woord dat we gebruiken om anderen, al naar wat we willen bereiken, binnen of buiten te sluiten?

Prikker, maandag 12 oktober 2015

On door Ballonnendoorprikkerincultuur, polarisatie, taal4 reacties

Historicisme of culturisme

“Er zijn 675 miljoen arme boeren. De bevolking vergrijst snel. Ook kampt China met grootschalige corruptie, geringe innovatie en emigratie van de rijke elite die hun geld naar het Westen verkassen. Het grootste risico is echter dat het land nog de transitie van dictatuur naar democratie moet maken.” Dit indrukwekkende rijtje risico’s voor de ontwikkeling van China schetst Peter de Waard in De Volkskrant. Eén risico springt eruit: de transitie naar de democratie. Dit roept de vraag op waarom moet China transfereren naar een democratie?

China

(foto: cindystephenson.wordpress.com)

Is dat een geschiedkundige wetmatigheid? Het denken van De Waard is dan een voorbeeld van historicisme, een opvatting dat de geschiedenis zich volgens vaste wetten ontwikkelt in de richting van een bepaalde eindsituatie, die door bestudering van het verleden te kennen is. De Waard lijkt hier Francis Fukuyama te volgen die begin jaren negentig van de vorige eeuw in zijn boek The End of History and the Last Man dacht dat dit eindpunt bereikt was in de liberale democratie van kapitalistische snit. Een andere historicist, Karl Marx, voorspelde ruim een eeuw eerder dat de geschiedenis zou eindigen in het communisme. Dus er is keus.

Of meent De Waard dat onze cultuur superieur is? Dan is het denken van De Waard een voorbeeld van culturisme. Dit denken gaat uit van de superioriteit van de eigen cultuur, die zal overwinnen en andere culturen zullen zich eraan aanpassen. De eigen cultuur is dan het liberaal democratisch kapitalisme.

Of is het een combinatie van beide manieren van denken? Waarbij ‘onze cultuur’ het eindpunt van de geschiedenis is en daarmee superieur aan andere. Dat zou een wel bijzonder arrogante denkwijze zijn.

Gelukkig trekt de geschiedenis zich hier meestal niets van aan en ontwikkelt zij zich op haar eigen grillige onverklaarbare manier.

Prikker, zaterdag 22 augustus 2015

On door Ballonnendoorprikkerincultuur, democratie, politiek2 reacties