Binnenstebuiten samenleving

“Is de multiculturele samenleving nou mislukt of geslaagd?” Die vraag werd gisteren gesteld bij Pauw. Nee, zei de een. Ik zie toch geslaagde integratie, zei de ander. Het is niet geworden zoals het ons is voorgespiegeld, zei de gastheer alsof er iemand ooit een plan had dat eraan ten grondslag lag. Het is het nog niet, zei weer een andere gast. De Turken en Marokkanen trouwen nog binnen hun groep, riep iemand. Nu is die multiculturele samenleving in het recente verleden al vaker onderwerp van discussie geweest. Discussie waarin werd geroepen dat ze is mislukt of dat ze moet worden afgeschaft.

SamenlevingIllustratie: www.kennislink.nl

Een bijzondere gesprek tussen mensen met meningen en opvattingen. Bijzonder omdat lukken of mislukken suggereert dat er een norm is waaraan een samenleving moet voldoen, om van succes te spreken. Alleen wat is die norm en wie bepaalt hem? Wat gebeurt er als een samenleving niet aan die norm voldoet? Is er dan geen sprake van een samenleving? Als er dan geen samenleving is, wat is er dan wel? De positieve kant is trouwens ook interessant. Want wat moet er dan gebeuren als een samenleving wel aan de norm voldoet? Mag er dan niets meer veranderen? Zou die samenleving dan eeuwig zo moeten blijven? Dit laatste roept de vraag op of die norm niet ook aan verandering onderhevig is. Het zou immers kunnen dat toekomstige generaties er anders over denken.

In het boek Denken in een tijd van sociale hypochondrie, beschrijft de socioloog Willem Schinkel de worsteling in het gesprek en Nederland. Mensen en groepen worden al naar gelang het doel van de spreker, gezien als probleem binnen de samenleving en toch gezien als staand buiten de samenleving. Dit is, volgens Schinkel: “… paradoxaal omdat enerzijds ‘de Nederlandse maatschappij’ een [integratie]probleem cq. -vraagstuk heeft, terwijl dat anderzijds juist bestaat uit het ‘buiten de maatschappij staan’ en het ‘niet meedoen’ van diegenen die binnen de maatschappij voor het [integratieprobleem] zorgen.”

Een samenleving is “het geheel van de met elkaar verkerende mensen.” Hoe vaststaand is dat geheel? Verandert een samenleving niet permanent omdat er mensen bij komen door geboorte en emigratie en en er vallen mensen weg door sterfte en immigratie? En ook door kennisontwikkeling? Dit verandert immers mensen. Is een samenleving daarmee niet een fluïde iets en iets wat nooit ‘af’ of ‘compleet’ is?

6 gedachtes over “Binnenstebuiten samenleving

  1. Richard

    Goed dat je aangeeft dat de norm waaraan je binnen een samenleving ‘moet’ voldoen ook aan verandering onderhevig is. Want is dat ook niet één van misvattingen bij integratie? Verwachten veel autochtone Nederlanders immers niet dat allochtone Nederlanders aan een norm (van vroeger) moeten voldoen, terwijl zij daar zelf ook grotendeels niet meer aan voldoen. Is het bij velen ook niet een soort gemis van collectiviteit in een steeds individuelere samenleving?

    Like

    1. Dag Richard,
      Is er wel een ‘norm’ of heeft iedereen daar eigen beelden bij? Ik moet bij norm altijd denken aan het programma Pisa van Henk Spaan en Harry Vermegeren. Daar trad de ‘gewone man’ op. Rijdend in een Kadett en veel meer clichés.

      En stel dat die ‘norm’ er wel is, hoort een donker gekleurde islamiet die aan die norm voldoet er dan wel bij? En hoor ik er niet bij als ik er niet aan voldoe, al ben ik wellicht van de 10e generatie hier geboren? Ik zag een paar weken geleden een Duitse talkshow met de AfD leidster Petry als gast en een islamitische docente. Aanleiding van het gesprek was het partijprogramma van de AfD dat die week was vastgesteld. De docente stelde de vraag of ze erbij zou horen als ze aan alle eisen zou voldoen die dat partijprogramma bevatte. Petry ontweek de vraag en dat klonk daarmee als een duidelijk NEE zonder dat het erg uitgesproken. Ligt het voor vele Nederlanders, politici incluis, niet precies hetzelfde?

      Like

  2. Interessant dat je op de normatieve lading van het woord ‘samenleving’ wijst. Toch denk ik dat het woord neutraler is dan woorden als ‘Nederland’, ‘Nederlanderschap’ of ‘onze natie’. Die termen impliceren in sterkere mate een gedeelde identiteit, terwijl het woord (multiculturele) samenleving de mogelijkheid van diversiteit toelaat. Dan gaat het erom hoe we dat ‘samen’ uit het woord ‘samenleving’ verstaan. Wat betekent het om ‘samen’ in diversiteit te leven? Daar is veel speelruimte, denk ik, maar er is toch ook een zeker gevoel van gezamenlijkheid vereist. En blijkbaar wordt dat gevoel van gezamenlijkheid op dit moment door veel mensen – autochtonen en allochtonen – gemist. Dat is weliswaar iets subjectiefs, maar toch iets heel reëels, wat – zoals het slagen van een liefdesrelatie – hard werken aan beide kanten vereist. Blijven hangen in “Het werkt niet, ik voel geen gezamenlijkheid” heeft geen zin; als je eenmaal getrouwd bent moet je samen verder, en dus via kleine stapjes proberen elkaar iets nader te komen. Waarom gaat het gesprek niet wat vaker over manieren waarop we dat kunnen bereiken?

    En ja, ik denk dat de manier waarop we ‘samenleving zijn’ onophoudelijk – op een zeer banaal, alledaags niveau – verandert, en zelfs groeit of wankelt met iedere toenadering of verwijdering tussen twee individuen.

    Like

    1. Dag Leni,
      Is samenleving wel neutraal? Als dat zo zou zijn, waarom moeten werklozen dan iets doen om te ‘participeren’ in de samenleving? Waarom moeten gevangenen dan na het uitzitten van hun straf reïntegreren in de samenleving? Hoort criminaliteit dan niet bij de samenleving? Hoe kan dan de integratie van mensen die geboren zijn in Nederland, het Nederlands paspoort hebben mislukken? Dat suggereert dat ze er niet bijhoren tenzij ze aan bepaalde voorwaarden voldoen.

      Like

      1. Nee, het woord samenleving is niet neutraal, maar wel ‘neutraler’ dan woorden als Nederland/ ons land, denk ik. Want bij termen als Nederland/ons land houdt samen-leven tevens in: ‘Nederlander-zijn’ (wat dat ook moge wezen).

        Tot de samenleving behoren blijkbaar de mensen die niet in isolement leven (dus: alleen-leven versus samen-leven), maar op de een of andere – volgens de wet acceptabele (maar wat valt daar wel of niet onder?) – manier tot anderen in verhouding staan, degenen met wie ze samen-leven.

        Like

  3. Pingback: Gebakken lucht – Ballonnendoorprikker

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.