Europa, democratie en ‘das Volk’

“Achteraf is het natuurlijk makkelijk oordelen, maar dat Hongarije meer tijd had moeten krijgen en nemen om aan de democratie te wennen en daarmee het draagvlak voor deelname aan de EU te vergroten is duidelijk.”  Tot die conclusie komt Henk Witte bij Joop. “Te veel is uit het oog verloren dat de landen in Oost-Europa nog volop in een proces naar democratie verkeerden en de bevolking meer tijd moest worden gegund aan de nieuwe omstandigheden te wennen, na de val van de Muur in 1989. Het heeft nou eenmaal tijd nodig om je zowel in collectieve zin als ook op individueel niveau in de nieuwe omstandigheden te positioneren.” Iets wat, volgens Witte, ook voor de andere Oost-Europese landen geldt. Klinkt logisch, maar .…

Stamps_of_Germany_(DDR)_1990,_MiNr_3315

Illustratie: Wikimedia Commons

Was eind 1989 duidelijk wat die nieuwe omstandigheden waren waarnaar de Hongaren, Polen enzovoorts zich als individu en collectief moesten positioneren? Was een liberale democratie’ de enige weg die deze landen op konden? Hadden de Hongaren, Polen en andere Oost-Europeanen daar allemaal eenzelfde beeld bij? Wilden ze allemaal dezelfde kant op? Voor de val van de communistische machthebbers wisten ze wat ze wilden: die machthebbers weg. Dat lukte omdat ze krachtig op hun eigen manier de Oost-Duitse leus: “Wir sind das Volk!” riepen. Na de val van die regimes was het met de eenheid binnen ‘das Volk’ snel gedaan. Neem Polen. De twee partijen die elkaar nu het leven zuur maken, de huidige machthebbers Recht en Rechtvaardigheid en Burgerplatform de vorige machthebbers, komen beide voort uit Solidarnosc van Lech Welesa. Ze willen nu een heel andere kant op en zeggen allebei ‘das Volk’ te representeren. 

Zou het niet precies omgekeerd zijn? Zou het perspectief om op relatief korte termijn lid van de Europese Unie te mogen worden, niet juist hebben bijgedragen aan hun ontwikkeling naar democratieën? Democratieën met gebreken, maar die hebben alle democratieën, ook de onze. Laten we ze eens vergelijken met landen waarvoor dat perspectief ontbrak of waarvoor het steeds maar weer op de lange baan werd geschoven. Behalve voor de drie Baltische Staten, ontbrak dat perspectief voor de landen die uit de Sovjet Unie zijn voortgekomen. Al deze landen hebben min of meer autoritaire regimes. Neem Turkije, dat land is steeds aan het lijntje gehouden? Hoe is het daar met de democratie gesteld? 

Spook uit de vorige eeuw

Een klein stukje geschiedenis. In 1918 vroeg het keizerrijk Duitsland om een wapenstilstand. Dit verzoek werd ingewilligd en dat betekende het einde van de Eerste Wereldoorlog. Duitsland vroeg die wapenstilstand aan toen haar troepen nog ver in Frankrijk zaten en werden geconfronteerd met verse Amerikaanse soldaten die in grote getale de geallieerden kwamen versterken. De strijd was daarmee beëindigd, vrede was er nog niet. Die kwam er pas toen op 28 juni 1919 het verdrag van Versailles werd ondertekend. Het Duitse keizerrijk bestond niet meer, het was ten onder gegaan in de Novemberrevolutie van 1918 waarna de republiek werd uitgeroepen. Die republiek tekende het vredesverdrag.

Reichsmark

Foto: PxHere

Onderdeel van dit vredesverdrag waren de herstelbetalingen die Duitsland aan de geallieerde partijen moest betalen. Sla Wikipedia erop na en je ziet welk een astronomische bedragen de geallieerden vroegen aan de Duitsers. Uiteindelijk 132miljard ‘goudmarken’ (47.000 kilogram goud) en 26 procent van de waarde van de export. Mocht Duitsland hieraan niet voldoen of een betalingsachterstand oplopen, dan zou het Roergebied worden bezet. Iets wat in 1923 gebeurde. Deze herstelbetalingen en de bezetting van het Roergebied, waren koren op de molen van agitatoren. Een van hen, Adolf Hitler, kreeg en greep in 1933 de macht. Dit leidde uiteindelijk tot de Tweede Wereldoorlog. Een oorlog die na miljoenen doden, een Holocaust en massale vernietiging van have en goed eindigde met de totale Duitse nederlaag. Na de Tweede Wereldoorlog zagen de geallieerden, door schade en schande wijs geworden, af van eventuele herstelbetalingen.

Waarom dit stukje geschiedenis? Omdat de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Witold Waszczykowski, zo valt te lezen bij Elsevier, een discussie over Duitse herstelbetalingen voor de door Polen in de Tweede Wereldoorlog geleden schade wil beginnen:

“Duidelijk is dat Polen is vernietigd tijdens de oorlog, en dat hier vreselijke misdaden zijn begaan. Dat is nooit gecompenseerd.” 

Hij denkt aan achthonderdveertig miljard euro. Vergeleken met de bedragen na de eerste Wereldoorlog een bescheiden bedrag. Daarbij moet worden aangetekend dat het alleen de Poolse schade betreft. Als ieder land een soortgelijke eis stelt, dan is bescheidenheid ver te zoeken. Zou het aan te bevelen zijn dit ‘spook uit de vorige eeuw’ weer aan te roepen?

De minister maakt trouwens gebruik van een vreemde redenering. Hij houdt het huidige Duitsland volledig verantwoordelijk voor de daden van het Derde Rijk. Voor zijn eigen land ziet hij dat anders. De Poolse regering heeft in 1953 namelijk afstand gedaan van herstelbetalingen. Een ‘ongeldig’ besluit volgens de enige regeringspartij PiS. Dit besluit was immers onder druk van de Sovjet Unie genomen.