Uitgelicht

‘Opwarming door verkoeling’

‘Een stukje vlees kan ik wel op mij buik schrijven.’ Dat was wat ik dacht toen ik net terug van vakantie las dat we, om het milieu te redden en de planeet leefbaar te houden, toch echt moeten stoppen met het eten van vlees. Kranten en televisie-uitzendingen, neem Jinek van 12 augustus, worden volgeschreven, gepraat en gefilmd over dit onderwerp. Enige redding voor mijn stukje vlees is, zoals Max Pam in de Volkskrant schrijft, de wetenschap: “Er dient een koe te komen die niet meer ruft en nauwelijks nog bruine vlaaien bakt. Een schone, duurzaam gemodificeerde koe, die nog slechts een enkele keutel in landschap achterlaat.” Als we maar geen vlees meer eten dan komt het wel goed. Dus laat die vleestax maar komen! Of… .

Absurditeit ten top indoor ski in Dubai. Bron Flickr

Nu is het ‘morgen’ al 2030 en het vraagt een flinke gedragsverandering om iedereen ‘van het vlees’ af te krijgen. En zoals we uit ervaring weten, is het veranderen van gedrag zeer lastig. Stoppen met roken, nooit meer een wijntje of een lekkere pils of Weizen, dat ligt lastig. Om voor 2030 iedereen van het vlees af te krijgen, dat vraagt een flinke inspanning. Maar stel dat het lukt, wat dan?

Als we de cijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving erop naslaan dan zien we dat die uitstoot in 2017 op net geen 200 Mton CO2-equivalent uitkwam. De landbouw neemt daar bijna eenzevende deel,  zo’n 28 Mton van voor haar rekening. Hiervan komt 20 Mton voor rekening van methaan, het gas dat de koetjes uitboeren en -poepen. Dat is wat we als land maximaal besparen als we geen vlees meer eten en het ook niet meer ‘produceren’. Produceren is in deze een wat vreemd woord, we hebben het immers niet over auto’s maar over levende wezens. Om tot de in Parijs afgesproken 55% reductie in 2030 te komen, missen we dan nog zo’n 90 Mton. Dan moeten er op andere plekken nog flinke slagen worden geslagen. Dan is er toch nog iets anders nodig.

Even naar die andere uitstoot kijken. “In Nederland komt het grootste deel van de CO2-uitstoot voor rekening van de grotere bedrijven. Maar ook binnen die groep zijn de verschillen erg groot. Ruim 50 procent van die uitstoot wordt veroorzaakt door maar tien bedrijven: energiecentrales, Tata Steel, Chemelot, Yara en de raffinaderij van Shell.” Zo publiceerde de NOS vorig jaar.  Maar wacht eens even, waarom beginnen we dan niet bij deze bedrijven? Nee niet door hen het land uit te drijven of het werken onmogelijk te maken. Nee, helpen om hun uitstoot fors te verminderen. Een gerichte inspanning met onze universiteiten en kennisinstituten en zo samen zoeken naar manieren om die uitstoot fors te verminderen, liefst tot nul. Die manieren kunnen we vervolgens ook beschikbaar stellen aan kleinere bedrijven en aan bedrijven in andere landen.

Zou die weg niet veel sneller tot een veel groter succes leiden? Een succes waar ook andere landen nog wat aan hebben? Dat moet toch tot de mogelijkheden behoren. Zeker als je bedenkt dat de elektriciteitssector weer ongeveer de helft van die uitstoot voor haar rekening neemt. Een deel daarvan kan zo worden vervangen door zonnecellen en windmolens. ‘Maar als de zon dan niet schijnt?’ Ja, daarvoor moeten we aan een oplossing werken en waterstof is daarvoor een goede kandidaat, ik schreef er al eerder over. Met een gezamenlijke inspanning van bedrijven en kennisinstellingen en liefst niet per land maar met alle landen samen, moet het mogelijk zijn om deze techniek binnen de tien jaar die ons nu nog resten, tot een succes te maken. De geschiedenis laat zien dat zoiets kan.  Zo ontwikkelden Westerse wetenschappers in de Tweede Wereldoorlog, binnen drie jaar een atoombom. Lukte het de Sovjets om vrij snel een satelliet, hond en een mens de ruimte in te schieten en lukte het de Amerikanen als antwoord daarop om binnen een jaar of acht op de maan te lopen.

Zouden onze politici niet leiderschap moeten toen door niet alleen uit te spreken dit te willen bereiken, maar er ook de middelen voor beschikbaar te stellen. En vooral, door die bedrijven aan te spreken op hun verantwoordelijkheid, ook hun financiële verantwoordelijkheid. Maar ja, waar vind je dergelijke politici?

Moeten we dan als individu niets doen? Nee, natuurlijk moeten we verspilling voorkomen, kunnen een onsje minder vlees eten en kunnen we profiteren van de bovenstaande ontwikkeling. Die zorgt er immers ook voor dat we onze auto’s op waterstof kunnen laten rijden. En, als we wat verder in de uitstootcijfers duiken, dan zien we ook iets wat we kunnen laten. Naast CO2 en methaan dragen ook fluorhoudende gassen bij aan het broeikaseffect. En wat zien we daar? Het gebruik daarvan is sinds eind vorige eeuw fors afgenomen van bijna 14 Mton CO2-equivalent tot zo’n 2,5 Mton nu. Een succes, maar met een bijzonder randje. Het spul dat ervoor verantwoordelijk is, HFK of fluorkoolwaterstoffen, wordt gebruikt in de airco’s. Bijna de gehele tegenwoordige uitstoot komt voor rekening van ‘Gebruik koeling’ en de uitstoot hiervan groeit sinds begin deze eeuw fors. Bijzonder om te constateren dat we, om het erg cru te formuleren, ons individueel verkoelen door ons collectief te verhitten

‘Virus van klimaatgekte’

Deze week bleek dat we in Nederland de klimaatdoelen in de Urgenda-zaak niet gaan halen. In die zaak sprak de rechter uit dat de uitstoot van broeikasgassen in 2020 minstens 25% lager moet zijn dan in 1990. Bij Opiniez hekelt Freek van Beetz de rechterlijke bemoeienis met het klimaat. De Fransman Pierre Rosanvallon ziet dat anders. Die ziet, in zijn boek Democratic Legitimacy. Impartiality, Reflexivity, Proximity de rechtspraak als één van de manieren voor mensen om deel te nemen aan de besluitvorming in een samenleving. Of de rechter zich hier al dan niet mee moet bemoeien, daar gaat het mij niet om.

Bron: Wikimedie Commons

Van Beetz haalt aan dat China in 2017 liefst 119 megaton aan koolstofdioxide uitstoot. “Die 9 (Nederlandse) megaton (Nederlandse) vallen immers in het niet bij de 119 megaton die China in 2017 extra de atmosfeer inblies en toch zou het Nederlandse kabinet extra maatregelen moeten treffen. Extra maatregelen die de burger nog zwaarder dan voorzien zullen belasten en die uiteindelijk – zie alleen al die extra emissie in China –  geen zoden aan de dijk zullen zetten.” Een prachtig voorbeeld van het ‘virus van klimaatgekte’ aldus Van Beetz.

Of die kilotonnen van Van Beetz kloppen weet ik niet. Een zoektocht op het Internet levert veel verschillende cijfers. Dat is nu even niet van belang. Voor nu gaat het mij om de redenering van Van Beetz: China stoot veel meer uit dus wat wij doen zet geen zoden aan de dijk. Inderdaad valt die 9 megaton in het niet bij 119 megaton. Dat is ongeveer eendertiende ervan. Een peuleschil dus. 

Of een prachtig voorbeeld van appels met peren vergelijken? Appels met peren omdat er iets meer Chinezen zijn dan Nederlanders. De Nederlandse bevolking ter vergelijking is 1,22 procent van de Chinese bevolking. Als we dat een beetje doorrekenen en bekijken hoeveel kilo koolstofdioxide er per Nederlander de lucht in wordt geblazen, dan zijn dat er bijna 530. Per gemiddelde Chinees zijn dat er bijna 86. Dat is slechts eenzesde van wat er per gemiddelde Nederlander in de lucht wordt geslingerd. 

Op basis van deze cijfers, kan de Chinees zeggen dat er sprake is van het ‘virus van klimaatgekte’. Want waarom zou de Chinees maatregelen nemen als maatregelen genomen door de gemiddelde Nederlander veel effectiever zijn. Als die teruggaat naar het niveau van de gemiddelde Chinees, dan zou de wereld al flink geholpen zijn. Zeker als de gemiddelde Chinees zijn uitstoot vergelijkt met de echte ‘smeerkezen’, de gemiddelde Amerikaan of bewoner van de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Qatar of Curaçao. 

Ja, ons koninkrijksdeel Curaçao. Daar staat immers de Isla raffinaderij en er wonen maar weinig mensen. Zo’n raffinaderij is ook een van de redenen dat de inwoners van de Golfstaten zo’n smeerkezen zijn. Of produceren die fabrieken ook voor de gemiddelde Nederlander en Chinees? Dan kan die Golfstater het probleem ook weer van zich afschuiven. Is afschuiven niet het echte ‘virus van klimaatgekte’?