“Hoewel er ogenschijnlijk een groot gat zit tussen de zich op hypermoderne vergaderlocaties afspelende high tech-werkelijkheid van Peter Thiel en het ongenoegen van de gemiddelde Amerikaan, vinden ze elkaar op een essentieel punt: afkeer van de bestaande orde.” Aldus Hans van Wilgenburg in een artikel bij Wynia’s Week. En die afkeer leidt bij zowel Van Wilgenburg ‘gemiddelde Amerikaan’ als bij multimiljardair Thiel tot een keuze voor Trump. ‘Als rijk en arm zich ergens in kunnen vinden, dan moet het wel goed voor iedereen zijn’ is de impliciete conclusie die Van Wilgenburg hieruit lijkt te trekken. Een gevaarlijke conclusie.
Even voor degenen die nog nooit van hem hebben gehoord iets meer over Peter Thiel. Thiel vormde samen met Elon Musk het duo achter PayPal. De verkoop van dat bedrijf leverde hem zijn eerste miljoenen op. Geld dat hij vervolgens voor een groot deel weer investeerde in nieuwe bedrijven. Zo was hij een van de eerste en misschien we de eerste externe investeerder in Facebook. Een investering waarmee hij echt binnenliep. Ook richtte hij nieuwe bedrijven op. Thiel doneert grote sommen geld aan Republikeinse politici. Zo was hij een van de belangrijkste financiers van de J.D. Vance en is de persoon die Trump en Vance bijeen heeft gebracht. Thiels ideale samenleving is die van het klassiek liberalisme. Hij wil een zo klein mogelijke overheid en het liefst zou hij de samenleving willen inrichten zoals ze was direct na de Amerikaanse onafhankelijkheid. Klassiek liberalisme interpreteert de Amerikaanse grondwet letterlijk en wil zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst blijven. Een manier van denken die vergelijkbaar is maat het islamitisch, joods of christelijk fundamentalisme.
Palantir Technologies is een van de bedrijven die Thiel oprichtte. “Wij maken producten voor mensgestuurde analyse van echte gegevens,” zo is te lezen op de site van het bedrijf. Hoe ze dat doen? Zo: “Om dit te bereiken, bouwen we platforms voor het integreren, beheren en beveiligen van gegevens, waarop we applicaties plaatsen voor volledig interactieve, mensgestuurde, machineondersteunde analyse.[1]” Dat klinkt mooi. De naam van het bedrijf doet me echter het ergste vrezen. Palantiri komen voor in Tolkiens Lord of the Rings. Het zijn zogenaamde kijkstenen waarmee de gebruiker contact kon zoeken met ander gebruikers van de stenen. Een gebruiker met een sterke wilskracht kon via zo’n steen bijna elke plek in Midden-aarde bekijken. Voor degenen die de drie films hebben gezien. De steen komt voor in het laatste deel van de trilogie: The Return of the King. Via die steen probeert de kwade heer Sauron informatie te achterhalen via de hobbit Pippin. Door tijdig ingrijpen van tovenaar Gandalf mislukt het. ‘Interactieve mensgestuurde machineondersteunde analyse’ of een kijkje in je ziel om te achterhalen wat je wilt of beter nog, om je aan te praten wat je moet willen.
Als rijke ondernemers pleiten voor een zo klein mogelijke overheid en zo min mogelijk regels, dan maak ik me als ‘gemiddelde burger’ zorgen. Zorgen omdat de geschiedenis laat zien dat vooral die ‘gemiddelde burger’ daar de dupe van wordt. De grotere overheid is er namelijk om de machtsongelijkheid tussen die ‘gemiddelde burger’ en rijke, machtige individuen zoals Thiel te verminderen. Zeker rijke machtige ondernemers die hun bedrijf naar een spionagesteen noemen en politici, ‘met veel geld ondersteunen.
De geschiedenis van de negentiende eeuw laat duidelijk zien wat er gebeurt zonder een sterke overheid. Voor wie erin is geïnteresseerd, lees het boek De steden de mensen. Nederland 1850-1900 van Auke van der Woud. Hij laat zien dat noch de goedertierenheid van bakker, noch Adam Smiths ‘onzichtbare hand’ van concurrentie op de vrije markt ervoor zorgen dat de bakker ons geen slecht brood met zaagsel erin verkoopt maar dat het de overheid is die dit afdwingt. Of zoals hij het zelf verwoordt: “De staathuishoudkundige handboeken van 1850, 1860 leerde dat de economie zich logisch, systematisch, ordelijk ontplooit, omdat ontwikkeling het karakter van een natuur wet heeft. Het natuurbeeld dat daar impliciet bij hoorde was dat van de Ark van Noach, waarin alle dieren van de schepping vreedzaam bij elkaar waren. Aan het eind van de negentiende eeuw was echter in de hele westerse wereld zichtbaar wat bij de staatshuishoudkundigen van 1850 niet veel aandacht had gekregen: in de natuur leven ook roofdieren, parasieten en bloedzuigers.[2]” In de negentiende eeuw waren dat de kartels en trust die de concurrentie smoorden en het ‘meel in het brood vervingen door zaagsel’ en hun prijzen kunstmatig hoog hielden.
Hopelijk realiseert zich het grootste deel van de ‘gemiddelde burgers’ zich dat het de overheid is die hun vrijheid beschermt tegen Thiels Palantir. Dat gedeelde afkeer iets anders is dan een gedeeld probleem en zeker iets anders dan een gedeelde oplossing.
[1] Vertaald met behulp van DeepL
[2] Auke van der Woud, De steden de mensen. Nederland 1850-1900, pagina 382-383
Ballonnendoorprikker 