Goed en kwaad

“Het socialisme gaat namelijk uit van het idee dat de mens van nature goed is. Maar dat is helemaal niet zo. De mens is een egoïst, die tot alle kwaad geneigd is.” Die zin uit het betoog van Willem Melching over het socialisme, citeerde ik gisteren. Die zin liet mij niet los. De mens is een egoïst die tot het kwade geneigd is. Melching stapt hiermee in de voetsporen van Thomas Hobbes die hier in zijn boek Liviathan ook vanuit gaat. Volgens Hobbes was de het leven van de mens in de natuurtoestand kort en gewelddadig. Die toestand werd beëindigd toen de mensheid een ‘contract’ sloot met een almachtig heerser. Met dat contract werd vrijheid opgegeven in ruil voor veiligheid. 

liviathan

Illustratie: Flickr

Een beeld dat bevestigd lijkt te worden als we mensen zien plunderen na  rampen als er even geen gezag is. Maar toch, tegenover die vele bevestigingen van de theorie, zien we ook tal van en wellicht net zoveel voorbeelden van mensen die elkaar helpen in nood. Om die te vinden moet je wel wat meer moeite doen. Goed nieuws haalt de krant immers vaak niet. Als we de filosoof Karl Popper en zijn falsificatie-principe volgen, dan moeten we concluderen dat de uitspraak dat de mens een egoïst is en geneigd tot het kwaad, niet waar is. Voor het omgekeerde, dat de mens geneigd is tot het goede, geldt hetzelfde. Er zijn immers voldoende voorbeelden die het tegendeel aantonen. 

Leidt dit dan tot de conclusie dat de mens zowel tot het goede als het kwade is geneigd? Dat de mens afhankelijk van de persoonskenmerken en/of de omstandigheden acteert en dat die actie goed of kwaad kan zijn? En sterker nog, dat het soms erg lastig is om een bepaalde daad te beoordelen? 

Neem de plunderaar van een supermarkt na bijvoorbeeld een tropische storm. De plunderaar vernielt een ruit, gaat naar binnen en komt met water en voedsel naar buiten. Vervolgens gaat de persoon terug naar de plek waar zijn huis stond en deelt het water en eten met zijn familie en buren. Zij hadden niets meer te eten en drinken. Hoe beoordelen we de daad van de persoon. Zien we de persoon plunderen dan zien we bevestigd dat de mens geneigd is tot het kwaad. Zien we het delen, dan zien we een mens die het goede doet.

Voldoende aanleiding om op te passen met theorieën, beleid en besluiten die worden gebaseerd op de uitspraak dat de mens geneigd is tot het kwade. Net zoals we ook moeten oppassen met theorieën, beleid en besluiten die gebaseerd zijn op de uitspraak dat de mens is geneigd tot het goede.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s